اسد الله معطوفى
1166
سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )
نوشتههاى محكوك بر يك سنگ كتيبه ديگر كه مربوط به سال 963 ه بود ، اين كاريز را « قنات مصلى » هم مىگفتند زيرا در حاشيه 50 مترى جنوب مصلى قرار گرفته بود . 50 نام گذر سرچشمه هم كه در شمال مصلى قرار مىگرفت و چسبيده به محله سبز مشهد بود ( چنان كه هنوز هم هست ) ، از چشمهاى كه مربوط به همين قنات بود ريشه گرفته بود . اتفاقا نگارنده كه خود و خانوادهاش اهل همين محل هستند ، اين چشمه را در دوران كودكى تا سال 1350 به چشم ديده و همچون ساير اهالى محل از آب آن بهره برده است . اين چشمه كه يكى از خروجىهاى اين قنات محسوب مىشد ، تا اواخر دوره قاجار آبانبارى هم داشت كه بر حاشيه ديوار سمت چپ آن كتيبهاى سنگى به چشم مىخورد كه متن منظوم آن چنين بود : 51 افسوس كه اهل خرد از هوش شدند * از خاطر همدمان فراموش شدند آنان كه به صد زبان سخن ميگفتند * آيا چه شنيدند كه خاموش شدند اى بدرماندگى پناه همه * كرم توست عذرخواه همه حمام قديمى و معروف سرچشمه از آب همين چشمه و قنات آن تغذيه مىشد . اين حمام تاريخى بر قسمت پهلوى چپ سردر ورودىاش كتيبهاى از جنس كاشى لاجوردى رنگ به خط نستعليق سفيد داشت . بنا به گفته راويانى كه خود كتيبه را در دهه سى خورشيدى ديده بودند ( از جمله مرحوم پدربزرگ نگارنده ) ، بانى حمام شخصى بنام حاج كمال محسن استرابادى بوده است ، اين شخص بايد همان كسى باشد كه براساس اسناد تاريخى موجود در منطقه ، متصدى رساندن هدايا و تصدق شاهانه به فقرا و مستحقان شهر استراباد بود . 52 در اين باب در فرمان ذيحجه سال 950 شاه طهماسب چنين آمده است : « فرمان هميون شد . . . سيادت ماب امير كمال الدين محسن استرابادى را متصدى و متكفل نان تصدق فرق مبارك كه در بلده استراباد مقرر است گردانيديم . . . تا وجوه را به مستحقين و اصل سازد و قدغن نموديم هرساله محتاج به حكم مجدد نباشد . به عهده حكام استراباد است در اين باب امداد نموده و . . . » . اما اين حمام از عصر قاجار در اختيار سران ايلات آنها در استراباد قرار گرفت كه دست به دست فروخته يا اجاره داده مىشد . به اسناد تاريخى زير توجه كنيد . در سند مبايعه رمضان سال 1256 ه ( ششمين سال حكومت محمد شاه قاجار آمده